شانه یکی از متحرکترین مفاصل بدن است و به همین دلیل بیش از بسیاری از مفاصل دیگر در معرض آسیب قرار دارد. انجام مکرر حرکات بالای سر، فعالیتهای ورزشی، کارهای سنگین یا حتی افزایش سن میتواند باعث التهاب تاندونهای شانه شود. این عارضه که با نام تاندونیت شانه شناخته میشود، معمولاً با درد، محدودیت حرکت و کاهش قدرت شانه همراه است و در صورت درمان نشدن میتواند انجام فعالیتهای روزمره را با مشکل مواجه کند.
تاندونیت شانه چیست؟
تاندونیت شانه (Shoulder Tendinitis) به التهاب یا تحریک تاندونهای اطراف مفصل شانه گفته میشود. تاندونها بافتهای محکمی هستند که عضلات را به استخوان متصل میکنند و نقش مهمی در حرکت و پایداری شانه دارند. زمانی که این تاندونها در اثر استفاده بیش از حد، حرکات تکراری یا آسیب دچار التهاب شوند، فرد هنگام حرکت دادن شانه احساس درد و ناراحتی خواهد کرد.
در بیشتر موارد، تاندونیت شانه تاندونهای روتاتور کاف (Rotator Cuff) یا تاندون عضله دوسر بازویی را درگیر میکند. این مشکل در ورزشکاران، کارگران، نقاشان ساختمان و افرادی که حرکات مکرر دست بالای سر انجام میدهند، شیوع بیشتری دارد.
آناتومی شانه و نقش تاندونها
مفصل شانه از استخوانهای بازو، کتف و ترقوه تشکیل شده و به کمک عضلات، رباطها و تاندونها حرکت میکند. مهمترین تاندونهای این ناحیه متعلق به عضلات روتاتور کاف هستند که وظیفه تثبیت مفصل شانه و کنترل حرکات آن را بر عهده دارند.
هنگامی که این تاندونها به دلیل فشار مداوم یا آسیب دچار التهاب شوند، حرکت شانه با درد همراه شده و دامنه حرکتی آن کاهش مییابد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، احتمال پارگی تاندون نیز افزایش خواهد یافت.
انواع آسیبهای تاندون شانه
آسیبهای تاندون شانه میتوانند شدتهای متفاوتی داشته باشند و بسته به میزان آسیب، علائم و روش درمان نیز متفاوت خواهد بود. مهمترین انواع این آسیبها عبارتاند از:
تاندونیت روتاتور کاف
شایعترین نوع تاندونیت شانه است که در آن تاندونهای عضلات روتاتور کاف دچار التهاب میشوند. این عارضه معمولاً هنگام بالا بردن دست یا انجام فعالیتهای روزانه باعث درد میشود.
تاندونیت عضله دوسر بازویی
در این نوع، تاندون عضله دوسر بازویی که از جلوی شانه عبور میکند دچار التهاب میشود. درد معمولاً در قسمت جلویی شانه احساس شده و با بلند کردن اجسام یا چرخاندن دست تشدید میشود.
تاندونیت کلسیفیه شانه
در برخی افراد، رسوبات کلسیم در داخل تاندونها ایجاد میشود که علاوه بر التهاب، درد شدیدی نیز به همراه دارد. این نوع تاندونیت معمولاً نیاز به درمان تخصصیتری دارد و در بسیاری از موارد فیزیوتراپی نقش مهمی در بهبود آن ایفا میکند.
علائم تاندونیت شانه
علائم تاندونیت شانه ممکن است در ابتدا خفیف باشد، اما با ادامه فعالیت یا عدم درمان بهتدریج شدت پیدا کند. مهمترین علائم این عارضه عبارتاند از:
- درد در قسمت جلویی یا خارجی شانه
- تشدید درد هنگام بالا بردن دست یا رساندن دست به پشت
- درد هنگام بلند کردن اجسام
- درد شبانه، بهویژه هنگام خوابیدن روی شانه آسیبدیده
- کاهش دامنه حرکتی شانه
- ضعف عضلات شانه
- احساس صدا یا ساییدگی هنگام حرکت مفصل
در موارد شدید، حتی انجام کارهای ساده مانند لباس پوشیدن، شانه کردن مو یا برداشتن وسایل از قفسه نیز میتواند دردناک باشد.
علت تاندونیت شانه
تاندونیت شانه زمانی ایجاد میشود که تاندونهای اطراف مفصل در اثر فشار مداوم، حرکات تکراری یا آسیب دچار التهاب شوند. شایعترین علتهای این عارضه عبارتاند از:
- استفاده بیش از حد از شانه در فعالیتهای روزانه یا ورزشی
- انجام حرکات تکراری بالای سر
- ضربه یا آسیب مستقیم به شانه
- ضعف عضلات اطراف شانه
- افزایش سن و کاهش انعطافپذیری تاندونها
- وضعیت نامناسب بدن هنگام کار یا نشستن
- گرم نکردن بدن قبل از ورزش
هرچه فشار واردشده به تاندون بیشتر و مدت آن طولانیتر باشد، احتمال بروز التهاب نیز افزایش مییابد.
چه ورزشهایی منجر به تاندونیت شانه میشوند؟
ورزشهایی که نیاز به حرکات مکرر دست بالای سر دارند، خطر ابتلا به تاندونیت شانه را افزایش میدهند. البته این به معنای مضر بودن این ورزشها نیست؛ بلکه انجام نادرست حرکات یا تمرین بیش از حد میتواند باعث آسیب شود.
ورزشهایی که بیشتر با تاندونیت شانه ارتباط دارند عبارتاند از:
- شنا
- والیبال
- تنیس
- بدمینتون
- بسکتبال
- هندبال
- پرتاب نیزه و دیسک
- بدنسازی، بهویژه تمرینات پرس سرشانه و پرس سینه با تکنیک نادرست
- کراسفیت و تمرینات سنگین بالای سر
رعایت تکنیک صحیح، افزایش تدریجی شدت تمرین و انجام حرکات کششی میتواند احتمال بروز این آسیب را کاهش دهد.
چه افرادی بیشتر به تاندونیت شانه مبتلا میشوند؟
اگرچه تاندونیت شانه ممکن است برای هر فردی رخ دهد، اما برخی افراد بیشتر در معرض این مشکل قرار دارند، از جمله:
- ورزشکاران حرفهای و آماتور
- افراد بالای ۴۰ سال
- کارگران ساختمانی
- نقاشان ساختمان
- مکانیکها و برقکاران
- آرایشگران
- کارمندانی که ساعتهای طولانی پشت میز مینشینند
- افرادی که به دلیل شغل خود مرتب اجسام سنگین بلند میکنند
این افراد باید به دردهای اولیه شانه توجه کنند و در صورت ادامهدار شدن علائم، برای تشخیص و درمان به پزشک یا فیزیوتراپیست مراجعه کنند؛ زیرا درمان زودهنگام میتواند از پیشرفت آسیب و ایجاد مشکلات جدیتر جلوگیری کند.
اگر تاندونیت شانه درمان نشود چه اتفاقی میافتد؟
نادیده گرفتن تاندونیت شانه میتواند باعث پیشرفت التهاب و آسیب بیشتر به تاندونها شود. در مراحل اولیه، درد تنها هنگام انجام فعالیتهای خاص احساس میشود، اما با گذشت زمان ممکن است حتی در حالت استراحت یا هنگام خواب نیز ادامه داشته باشد.
در صورت عدم درمان، ممکن است عوارض زیر ایجاد شود:
- تشدید درد و التهاب شانه
- کاهش دامنه حرکتی مفصل
- ضعف عضلات شانه و بازو
- اختلال در انجام فعالیتهای روزمره
- پارگی جزئی یا کامل تاندونها
- افزایش احتمال بروز شانه یخزده (Frozen Shoulder)
- نیاز به درمانهای تهاجمیتر مانند جراحی
به همین دلیل، مراجعه زودهنگام به پزشک یا فیزیوتراپیست میتواند از پیشرفت بیماری و ایجاد آسیبهای دائمی جلوگیری کند.
تشخیص تاندونیت شانه
تشخیص تاندونیت شانه با بررسی علائم، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز انجام تصویربرداری انجام میشود. پزشک یا فیزیوتراپیست ابتدا درباره محل درد، نحوه شروع علائم و فعالیتهای روزانه یا ورزشی شما سؤال میکند و سپس دامنه حرکتی، قدرت عضلات و عملکرد شانه را ارزیابی میکند.
در صورت نیاز، ممکن است از روشهای زیر برای تشخیص دقیقتر استفاده شود:
- رادیوگرافی (X-ray): برای بررسی مشکلات استخوانی و رسوبات کلسیم
- سونوگرافی: برای مشاهده التهاب یا آسیب تاندونها
- MRI: دقیقترین روش برای بررسی التهاب، پارگی تاندونها و سایر آسیبهای بافت نرم
تشخیص صحیح، نقش مهمی در انتخاب بهترین روش درمان و جلوگیری از پیشرفت آسیب دارد.
آیا میتوان از تاندونیت شانه پیشگیری کرد؟
اگرچه همیشه نمیتوان از بروز تاندونیت شانه جلوگیری کرد، اما رعایت چند نکته ساده میتواند خطر ابتلا به این عارضه را تا حد زیادی کاهش دهد.
راهکارهای مؤثر برای پیشگیری عبارتاند از:
- انجام حرکات گرمکننده قبل از ورزش
- تقویت عضلات شانه و عضلات روتاتور کاف
- رعایت تکنیک صحیح هنگام ورزش و بلند کردن اجسام
- پرهیز از انجام مکرر حرکات بالای سر بدون استراحت
- اصلاح وضعیت بدن هنگام نشستن و کار کردن
- افزایش تدریجی شدت تمرینات ورزشی
- استراحت کافی در صورت احساس درد یا خستگی شانه
توجه به این نکات بهویژه برای ورزشکاران و افرادی که فعالیتهای شغلی سنگین دارند، اهمیت زیادی دارد.
درمان تاندونیت شانه
درمان تاندونیت شانه به شدت التهاب، مدت زمان علائم و علت ایجاد آن بستگی دارد. در بسیاری از موارد، این مشکل با روشهای غیرجراحی بهبود پیدا میکند و تنها در موارد شدید یا پارگی کامل تاندون، جراحی ضروری خواهد بود.
رایجترین روشهای درمان عبارتاند از:
- استراحت نسبی و کاهش فعالیتهای دردناک
- استفاده از کمپرس سرد در روزهای ابتدایی برای کاهش التهاب
- مصرف داروهای ضدالتهاب و مسکن با تجویز پزشک
- انجام تمرینات کششی و تقویتی تحت نظر متخصص
- اصلاح فعالیتهای روزانه و وضعیت بدن
- تزریق دارو در برخی موارد خاص
- جراحی در صورت پارگی شدید تاندون یا عدم پاسخ به درمانهای محافظهکارانه
