بیاختیاری ادرار و بیاختیاری مدفوع از مشکلات شایعی هستند که میتوانند افراد را در سنین مختلف تحت تأثیر قرار دهند. نشت ناخواسته ادرار یا مدفوع ممکن است در اثر ضعف عضلات کف لگن، بارداری و زایمان، افزایش سن، برخی بیماریهای عصبی، یبوست مزمن، جراحیهای لگنی یا اختلال در عملکرد عضلات و اسفنکترها ایجاد شود.
اگرچه بسیاری از افراد به دلیل خجالت درباره این مشکل صحبت نمیکنند، اما بیاختیاری بخشی طبیعی از روند افزایش سن نیست و در بسیاری از موارد میتوان علائم آن را با درمان مناسب کنترل یا به میزان قابل توجهی کاهش داد.
بی اختیاری ادرار و مدفوع چیست؟
بیاختیاری ادرار و مدفوع به ناتوانی در کنترل ارادی دفع ادرار یا مدفوع گفته میشود که میتواند به شکل نشت ناخواسته، احساس فوریت شدید برای دفع یا ناتوانی در رسیدن به سرویس بهداشتی در زمان مناسب بروز کند. این مشکلات ممکن است بهصورت جداگانه یا همزمان ایجاد شوند و شدت آنها از نشت خفیف و گهگاهی تا از دست دادن کامل کنترل دفع متفاوت است.
عملکرد صحیح عضلات کف لگن، اسفنکترها، مثانه و روده نقش مهمی در کنترل ادرار و مدفوع دارد. هرگونه ضعف، آسیب یا اختلال در هماهنگی این عضلات میتواند کنترل دفع را دشوار کند. بارداری و زایمان، افزایش سن، یبوست مزمن، جراحیهای لگنی، آسیب عضلات کف لگن و برخی بیماریهای عصبی از جمله عواملی هستند که میتوانند در بروز بیاختیاری نقش داشته باشند.
بیاختیاری ادرار ممکن است هنگام سرفه، عطسه، خندیدن، ورزش یا بلند کردن اجسام ایجاد شود یا به شکل احساس ناگهانی و شدید برای دفع ادرار بروز کند. در مقابل، بیاختیاری مدفوع بیشتر با ناتوانی در کنترل گاز یا مدفوع، نشت مدفوع و فوریت برای دفع همراه است.
اگرچه صحبت درباره این مشکلات برای بسیاری از افراد دشوار است، اما بیاختیاری ادرار و مدفوع در بسیاری از موارد قابل کنترل و درمان است. تشخیص علت اصلی و انتخاب روش درمان مناسب، مانند فیزیوتراپی کف لگن، تمرینات تخصصی، تمرینات کگل و بیوفیدبک، میتواند به تقویت عضلات، بهبود کنترل دفع و افزایش کیفیت زندگی کمک کند.
علت بی اختیاری ادرار و مدفوع چیست؟
بیاختیاری معمولاً یک علت واحد ندارد و ممکن است عوامل مختلفی در ایجاد آن نقش داشته باشند. یکی از مهمترین عوامل، اختلال در عملکرد عضلات کف لگن است.
کف لگن مجموعهای از عضلات و بافتهای حمایتی است که در پایین لگن قرار گرفته و از مثانه، روده و سایر اندامهای لگنی حمایت میکند. این عضلات در کنترل ادرار و مدفوع نیز نقش دارند.
مهمترین عوامل مرتبط با بیاختیاری عبارتاند از:
- ضعف یا آسیب عضلات کف لگن
- بارداری و زایمان
- افزایش سن
- اضافهوزن
- یبوست مزمن
- اسهال طولانیمدت
- جراحیهای لگنی
- آسیب اسفنکترها
- برخی بیماریهای عصبی
- کاهش قدرت و هماهنگی عضلات کف لگن
به همین دلیل، قبل از شروع درمان باید علت اصلی مشکل مشخص شود. درمانی که برای یک فرد مناسب است ممکن است برای فرد دیگری مؤثر نباشد.
علائم بی اختیاری ادرار و مدفوع
علائم بسته به نوع و شدت بیاختیاری متفاوت هستند. برخی از نشانههای رایج عبارتاند از:
علائم بیاختیاری ادرار
- نشت ادرار هنگام سرفه یا عطسه
- نشت ادرار هنگام خندیدن یا ورزش
- احساس فوریت شدید برای دفع ادرار
- تکرر ادرار
- ناتوانی در نگه داشتن ادرار تا رسیدن به سرویس بهداشتی
- بیدار شدن مکرر در شب برای ادرار کردن
علائم بیاختیاری مدفوع
- ناتوانی در کنترل گاز روده
- نشت ناخواسته مدفوع
- احساس فوریت برای دفع
- ناتوانی در رسیدن به سرویس بهداشتی در زمان مناسب
- لکهبینی یا کثیف شدن لباس زیر
اگر این علائم بهصورت مداوم تکرار شوند، بهتر است فرد برای بررسی علت و انتخاب روش درمان مناسب به پزشک یا متخصص فیزیوتراپی کف لگن مراجعه کند.
چه افرادی بیشتر در معرض بی اختیاری قرار دارند؟
بیاختیاری میتواند در هر سنی ایجاد شود، اما برخی افراد به دلیل شرایط جسمی یا سبک زندگی، بیشتر در معرض آن قرار دارند.
این افراد شامل:
- زنان در دوران بارداری یا پس از زایمان
- افراد مسن
- افرادی که سابقه جراحی لگنی دارند
- افراد مبتلا به یبوست مزمن
- افراد دارای اضافهوزن
- افرادی که فعالیت بدنی بسیار کم دارند
- بیماران مبتلا به برخی اختلالات عصبی
- افرادی که سابقه آسیب عضلات کف لگن یا اسفنکترها دارند
با این حال، وجود هر یک از این عوامل به معنی ابتلای قطعی به بیاختیاری نیست و تشخیص نهایی باید بر اساس ارزیابی فرد انجام شود.
