تاندون‌های شانه نقش مهمی در حرکت و پایداری این مفصل دارند. مجموعه‌ای از عضلات و تاندون‌ها که به آن‌ها روتاتور کاف (Rotator Cuff) گفته می‌شود، به ما کمک می‌کنند دست را بالا ببریم، بچرخانیم و حرکات مختلف روزمره را انجام دهیم.
افزایش سن، استفاده مکرر از شانه، حرکات نامناسب، فعالیت‌های ورزشی و همچنین آسیب‌های ناگهانی می‌توانند باعث آسیب تاندون‌های روتاتور کاف شوند. این آسیب ممکن است از التهاب و تغییرات فرسایشی خفیف تا پارگی جزئی یا کامل تاندون شانه متغیر باشد.
پارگی تاندون شانه می‌تواند با درد، ضعف عضلات و محدودیت حرکتی همراه باشد و در بعضی افراد، به‌ویژه هنگام شب، علائم شدیدتری ایجاد کند. انتخاب روش درمان به نوع و شدت آسیب، سن، سطح فعالیت و شرایط فرد بستگی دارد.
در ادامه با علائم پارگی تاندون شانه، علت‌های ایجاد آن، روش‌های تشخیص و نقش فیزیوتراپی پارگی تاندون شانه در روند درمان و توانبخشی آشنا می‌شویم.
تاندون‌های روتاتور کاف چیستند؟
روتاتور کاف مجموعه‌ای از چهار عضله و تاندون است که اطراف مفصل شانه قرار گرفته‌اند و نقش مهمی در ثبات و حرکت آن دارند. این چهار عضله عبارت‌اند از:
• سوپرااسپیناتوس (Supraspinatus)
• اینفرااسپیناتوس (Infraspinatus)
• ساب‌اسکاپولاریس (Subscapularis)
• ترس مینور (Teres Minor)
تاندون‌های این عضلات، بازو را به استخوان متصل می‌کنند و هنگام حرکت دادن دست، به حفظ سر استخوان بازو در محل مناسب خود داخل حفره مفصل شانه کمک می‌کنند.
به همین دلیل، آسیب این مجموعه می‌تواند روی حرکات مختلف دست، قدرت بازو و عملکرد طبیعی شانه تأثیر بگذارد.
پارگی تاندون شانه چیست؟
پارگی تاندون شانه زمانی اتفاق می‌افتد که یکی از تاندون‌های روتاتور کاف دچار آسیب ساختاری شود. این پارگی می‌تواند جزئی (Partial Tear) یا کامل (Full-Thickness Tear) باشد.
پارگی ممکن است در اثر یک حادثه ناگهانی، مانند افتادن روی دست، کشیده شدن شدید بازو یا بلند کردن جسم سنگین ایجاد شود. در مقابل، در بسیاری از افراد آسیب تاندون به‌تدریج و در اثر تغییرات فرسایشی و فشارهای مکرر ایجاد می‌شود.
شدت علائم نیز در افراد مختلف متفاوت است؛ برخی افراد با وجود پارگی ممکن است علائم نسبتاً خفیفی داشته باشند، در حالی که در بعضی دیگر درد و ضعف شانه عملکرد روزمره را به‌طور قابل‌توجهی مختل می‌کند.
علت پارگی تاندون شانه چیست؟
پارگی تاندون شانه معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و عوامل مختلفی می‌توانند در ایجاد یا پیشرفت آن نقش داشته باشند.
استفاده بیش از حد و حرکات تکراری
فعالیت‌هایی که در آن‌ها دست برای مدت طولانی بالاتر از سطح شانه قرار می‌گیرد یا یک حرکت به‌طور مکرر انجام می‌شود، می‌تواند فشار زیادی بر تاندون‌های روتاتور کاف وارد کند.
شناگران، تنیس‌بازان، والیبالیست‌ها و برخی ورزشکاران رشته‌های پرتابی، همچنین افرادی مانند نقاشان ساختمان، برقکاران، نصاب‌ها و برخی کارگران ساختمانی، در صورت فعالیت مکرر و بدون استراحت و آماده‌سازی مناسب، بیشتر در معرض آسیب‌های ناشی از استفاده بیش از حد قرار دارند.
افزایش سن و تغییرات فرسایشی تاندون
با افزایش سن، کیفیت و ظرفیت تحمل بار تاندون‌ها می‌تواند تغییر کند. تغییرات دژنراتیو، کاهش توانایی بافت برای سازگاری با فشار و آسیب‌های کوچک و تجمعی می‌توانند تاندون را مستعد آسیب و پارگی کنند.
به همین دلیل، پارگی‌های ناشی از فرسایش در سنین بالاتر شایع‌تر هستند؛ هرچند پارگی تاندون می‌تواند در افراد جوان نیز در اثر ضربه یا فعالیت شدید اتفاق بیفتد.
اختلال در حرکت شانه و گیر افتادگی
در برخی افراد، عوامل ساختاری شانه و نحوه حرکت کتف می‌توانند هنگام بالا بردن بازو فشار بیشتری به تاندون‌های روتاتور کاف وارد کنند. گیر افتادگی شانه (Shoulder Impingement) یکی از شرایطی است که در آن تاندون‌ها در فضای اطراف مفصل تحت فشار و تحریک قرار می‌گیرند. تداوم این فشار می‌تواند باعث التهاب و بروز تاندونیت شانه شود و در صورت ادامه آسیب و وارد شدن فشارهای مکرر، احتمال آسیب ساختاری و پارگی تاندون نیز افزایش پیدا کند.
آسیب و ضربه ناگهانی
گاهی یک حادثه مشخص باعث ایجاد پارگی می‌شود. سقوط روی دست باز، کشش ناگهانی بازو، بلند کردن جسم سنگین یا برخی آسیب‌های ورزشی و تصادفات می‌توانند باعث پارگی حاد تاندون شوند.
تغییرات ساختاری و فرسایشی تاندون
تغییرات تدریجی در محل اتصال تاندون به استخوان و کاهش کیفیت بافت می‌تواند ظرفیت تحمل بار تاندون را کاهش دهد و احتمال آسیب را افزایش دهد.
علائم پارگی تاندون شانه چیست؟
هر نوع درد شانه به معنی پارگی تاندون نیست؛ اما بعضی علائم می‌توانند احتمال آسیب روتاتور کاف را مطرح کنند.
شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:
درد شانه
درد معمولاً در قسمت خارجی شانه یا بخش بالایی بازو احساس می‌شود و ممکن است هنگام بالا بردن دست یا انجام فعالیت‌های خاص تشدید شود.
درد شبانه
یکی از شکایت‌های شایع در مشکلات روتاتور کاف، تشدید درد در هنگام شب است. خوابیدن روی شانه آسیب‌دیده می‌تواند علائم را افزایش دهد و حتی باعث بیدار شدن فرد از خواب شود.
ضعف دست و بازو
ممکن است فرد متوجه شود قدرت بازویش نسبت به گذشته کاهش پیدا کرده است. بلند کردن وسایل، قرار دادن دست بالای سر یا انجام فعالیت‌هایی که به قدرت شانه نیاز دارند، ممکن است دشوار شود.
محدودیت حرکتی
حرکاتی مانند شانه کردن مو، پوشیدن لباس، بردن دست به پشت کمر یا برداشتن وسیله از ارتفاع ممکن است با درد یا محدودیت همراه باشند.
صدا دادن یا احساس ساییدگی
برخی افراد هنگام حرکت دادن شانه، احساس تق‌تق، کلیک یا ساییدگی دارند. البته وجود این صداها به‌تنهایی نشان‌دهنده پارگی تاندون نیست و باید همراه با سایر علائم و یافته‌های معاینه بررسی شود.
تشخیص پارگی تاندون روتاتور کاف چگونه انجام می‌شود؟
تشخیص دقیق، نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد. پزشک ابتدا شرح حال بیمار و نحوه شروع علائم را بررسی می‌کند و سپس با معاینه شانه، دامنه حرکتی و قدرت عضلات را ارزیابی می‌کند.
معاینه بالینی
در معاینه، مواردی مانند محل درد، حرکاتی که علائم را تشدید می‌کنند، قدرت عضلات و دامنه حرکتی شانه بررسی می‌شوند. تست‌های اختصاصی مانند Neer و Hawkins-Kennedy نیز ممکن است برای ارزیابی مشکلات روتاتور کاف و گیر افتادگی شانه مورد استفاده قرار گیرند.
این تست‌ها به تنهایی تشخیص قطعی پارگی را مشخص نمی‌کنند و باید در کنار سایر یافته‌ها تفسیر شوند.
عکس‌برداری با اشعه ایکس
تاندون‌ها در رادیوگرافی ساده به‌طور مستقیم قابل مشاهده نیستند، اما X-Ray می‌تواند برای بررسی استخوان‌ها، آرتروز، تغییرات استخوانی، خار استخوانی و برخی مشکلات ساختاری شانه مفید باشد.
سونوگرافی شانه
سونوگرافی می‌تواند برای بررسی تاندون‌های روتاتور کاف و تشخیص برخی پارگی‌های جزئی یا کامل مورد استفاده قرار گیرد. امکان بررسی تاندون هنگام حرکت نیز یکی از مزایای این روش است.
MRI شانه
MRI جزئیات بسیار خوبی از تاندون‌ها، عضلات و سایر بافت‌های نرم شانه ارائه می‌دهد و در صورت نیاز می‌تواند محل و وسعت پارگی، میزان عقب‌کشیدگی تاندون و وضعیت عضلات را مشخص کند.
انتخاب روش تصویربرداری به علائم، معاینه و نظر پزشک بستگی دارد و همه بیماران الزاماً به MRI نیاز ندارند.
آیا پارگی تاندون شانه بدون جراحی درمان می‌شود؟
درمان پارگی تاندون شانه همیشه به جراحی ختم نمی‌شود.
در تصمیم‌گیری درباره درمان، عواملی مانند نوع و اندازه پارگی، شدت درد و ضعف، سن، سطح فعالیت، نیازهای شغلی و ورزشی و همچنین پاسخ بیمار به درمان غیرجراحی در نظر گرفته می‌شوند.
در بسیاری از افراد، به‌خصوص در برخی پارگی‌های نسبی و پارگی‌های مزمن، می‌توان درمان محافظه‌کارانه را در ابتدا امتحان کرد. هدف از این درمان، کاهش درد، حفظ یا بهبود دامنه حرکتی، افزایش قدرت عضلات و بهبود عملکرد شانه است.
فیزیوتراپی پارگی تاندون شانه
یکی از مهم‌ترین بخش‌های درمان غیرجراحی مشکلات روتاتور کاف فیزیوتراپی شانه است. برنامه توانبخشی باید بر اساس نوع آسیب و شرایط هر فرد تنظیم شود.
درمان ممکن است شامل ترکیبی از موارد زیر باشد:
• تمرین‌درمانی تخصصی
• درمان دستی یا منوال تراپی
• تمرینات افزایش دامنه حرکتی
• تمرینات تقویت روتاتور کاف و عضلات کتف
• آموزش الگوی صحیح حرکت
• کنترل درد
• استفاده هدفمند از برخی مدالیته‌های فیزیوتراپی
• درای نیدلینگ در صورت وجود اندیکاسیون مناسب
هدف اصلی فیزیوتراپی، بازگرداندن عملکرد شانه و افزایش تدریجی ظرفیت تحمل بار آن است.
منوال تراپی شانه
درمان دستی یا منوال تراپی شانه می‌تواند در برخی بیماران برای کاهش محدودیت حرکتی، بهبود حرکت مفصل و کمک به بازگشت عملکرد طبیعی شانه مورد استفاده قرار گیرد.
انتخاب تکنیک مناسب به مرحله آسیب و وضعیت بیمار بستگی دارد و نباید فشار بیش از حدی به تاندون آسیب‌دیده وارد شود.
درای نیدلینگ یا سوزن خشک
گاهی به دنبال درد و اختلال عملکرد شانه، عضلات اطراف مفصل دچار افزایش تنش و نقاط ماشه‌ای می‌شوند. در این شرایط، درای نیدلینگ می‌تواند به عنوان یک روش کمکی برای کاهش درد و تنش عضلانی استفاده شود.
این تکنیک جایگزین تمرین‌درمانی نیست و باید پس از ارزیابی دقیق و در صورت مناسب بودن شرایط بیمار انجام شود.
دستگاههای فیزیوتراپی برای درمان شانه
در کنار تمرین‌درمانی و سایر روش‌های توانبخشی، برخی دستگاههای فیزیوتراپی ممکن است با هدف کنترل درد، کاهش علائم و کمک به روند بازتوانی مورد استفاده قرار گیرند.
لیزر کم‌توان و پرتوان
لیزر درمانی در برخی شرایط می‌تواند به کنترل درد و کاهش علائم کمک کند. انتخاب نوع لیزر، دوز و تعداد جلسات باید بر اساس شرایط بیمار و هدف درمان انجام شود.
تکار تراپی
تکار تراپی (TECAR) یکی از روش‌های مورد استفاده در برخی برنامه‌های فیزیوتراپی است که می‌تواند با هدف کنترل درد، کاهش تنش عضلانی و بهبود شرایط بافتی مورد استفاده قرار گیرد.
CPM
دستگاه CPM می‌تواند برای ایجاد حرکت کنترل‌شده و کمک به بهبود دامنه حرکتی شانه، به‌خصوص در برخی شرایط پس از جراحی یا محدودیت‌های حرکتی، مورد استفاده قرار گیرد.
استفاده از دستگاه به‌تنهایی جایگزین برنامه توانبخشی فعال و تمرین‌درمانی نیست و معمولاً به عنوان بخشی از یک برنامه جامع درمانی استفاده می‌شود.
چه زمانی جراحی پارگی تاندون شانه لازم است؟
همه پارگی‌های تاندون شانه نیاز به جراحی ندارند. با این حال، در برخی شرایط جراحی می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد.
تصمیم برای جراحی معمولاً بر اساس مجموعه‌ای از عوامل از جمله وسعت پارگی، شدت ضعف و ناتوانی، علت آسیب، سن و سطح فعالیت فرد و پاسخ به درمان غیرجراحی گرفته می‌شود.
جراحی ممکن است در شرایطی مانند موارد زیر مطرح شود:
• پارگی حاد و قابل‌توجه پس از یک آسیب ناگهانی
• ضعف عملکردی شدید پس از آسیب
• پارگی‌های وسیع یا همراه با عقب‌کشیدگی قابل توجه تاندون
• ادامه درد و ناتوانی با وجود یک دوره مناسب درمان غیرجراحی
• نیازهای شغلی یا ورزشی خاص
بسیاری از ترمیم‌های روتاتور کاف امروزه به روش آرتروسکوپی انجام می‌شوند. در این روش، جراح از طریق برش‌های کوچک و با استفاده از دوربین، تاندون را بررسی و در صورت نیاز آن را مجدداً به محل اتصالش روی استخوان بازو متصل می‌کند.
فیزیوتراپی بعد از جراحی پارگی تاندون شانه
توانبخشی پس از جراحی بخش مهمی از روند درمان است. پس از ترمیم تاندون، معمولاً برای مدتی از اسلینگ استفاده می‌شود تا بافت فرصت ترمیم اولیه داشته باشد.
پس از آن، برنامه فیزیوتراپی به‌صورت مرحله‌ای پیش می‌رود. در مراحل ابتدایی، کنترل درد و جلوگیری از خشکی مفصل اهمیت دارد. سپس به‌تدریج دامنه حرکتی، کنترل عضلانی و قدرت شانه افزایش پیدا می‌کند.
زمان شروع و پیشرفت هر مرحله باید با توجه به نوع جراحی و نظر جراح تعیین شود. انجام زودهنگام حرکات سنگین می‌تواند به ترمیم تاندون آسیب بزند؛ بنابراین پیروی از برنامه توانبخشی اهمیت زیادی دارد.
تفاوت رویکرد درمانی با تاندونیت شانه و بورسیت شانه
تاندونیت شانه و بورسیت شانه هر دو می‌توانند باعث درد، حساسیت و محدودیت حرکتی شانه شوند، اما محل درگیری و علت ایجاد علائم در آن‌ها متفاوت است. تاندونیت شانه بیشتر به التهاب یا تحریک تاندون، به‌ویژه تاندون‌های روتاتور کاف، مربوط می‌شود؛ در حالی که بورسیت شانه به التهاب بورس، یعنی کیسه‌ای کوچک حاوی مایع در اطراف مفصل گفته می‌شود که وظیفه آن کاهش اصطکاک بین تاندون‌ها و سایر بافت‌هاست.
درمان هر دو عارضه معمولاً با هدف کاهش درد، کنترل التهاب و بازگرداندن حرکت طبیعی شانه انجام می‌شود، اما برنامه درمانی باید بر اساس علت و شدت مشکل تنظیم شود. در مراحل اولیه، کاهش یا اصلاح فعالیت‌هایی که درد را تشدید می‌کنند، می‌تواند به کاهش تحریک بافت کمک کند. پس از کنترل علائم، تمرینات مناسب برای بهبود دامنه حرکتی، افزایش قدرت عضلات روتاتور کاف و تقویت عضلات اطراف کتف به‌تدریج وارد برنامه درمانی می‌شوند.
در درمان تاندونیت شانه، توجه ویژه‌ای به اصلاح الگوی حرکتی و افزایش تدریجی ظرفیت تحمل تاندون وجود دارد. تمرین‌درمانی نقش مهمی در بازگشت عملکرد شانه دارد و شدت تمرینات باید متناسب با وضعیت تاندون افزایش پیدا کند.
در درمان بورسیت شانه، کاهش فشار و تحریک بورس اهمیت بیشتری دارد. بنابراین ممکن است در مرحله دردناک، برخی حرکات یا فعالیت‌هایی که باعث فشرده شدن بورس می‌شوند به‌طور موقت محدود شوند. پس از کاهش درد، تمرینات حرکتی و تقویتی می‌توانند برای بازگشت تدریجی عملکرد شانه مورد استفاده قرار گیرند.
خدمات فیزیوتراپی غزال برای درمان آسیب روتاتور کاف
در کلینیک فیزیوتراپی غزال به عنوان یک مرکز فیزیوتراپی مجهز به دستگاههای پیشرفته در غرب تهران و فیزیوتراپی آسیب پارگی شانه نیز انجام می شود. همچنین مرکز فیزیوتراپی غزال در اندیشه ، سایر خدمات فیزیوتراپی مثل فیزیوتراپی اختلال عملکرد کتف و فیزیوتراپی سندرم قوس دردناک شانه (که از عارضه های شایع بعد از آسیب عضلات روتاتور کاف است) را ارائه می دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر از خدمات این مرکز فیزیوتراپی خوب در اندیشه با ما در کلینیک فیزیوتراپی غزال تماس بگیرید.
سوالات متداول درباره پارگی تاندون شانه
برای پارگی تاندون شانه چه کاری خوب است؟
نوع درمان به شدت و نوع پارگی بستگی دارد. در بسیاری از موارد، کاهش موقت فعالیت‌های دردناک، کنترل علائم و شروع یک برنامه مناسب فیزیوتراپی می‌تواند به بهبود درد و عملکرد شانه کمک کند.
از کجا بفهمم تاندون شانه‌ام پاره شده است؟
درد هنگام بالا بردن دست، ضعف بازو، درد شبانه و دشواری در انجام فعالیت‌هایی مانند شانه کردن مو می‌توانند از علائم آسیب روتاتور کاف باشند. با این حال، تشخیص پارگی تنها بر اساس علائم امکان‌پذیر نیست و باید با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری تأیید شود.
آیا پارگی تاندون شانه بدون جراحی درمان می‌شود؟
در بسیاری از بیماران، به‌خصوص در برخی پارگی‌های نسبی و موارد مزمن، می‌توان ابتدا از درمان غیرجراحی و فیزیوتراپی استفاده کرد. تصمیم‌گیری درباره نیاز به جراحی باید بر اساس شرایط هر فرد انجام شود.
جراحی پارگی تاندون شانه چگونه انجام می‌شود؟
ترمیم روتاتور کاف در بسیاری از موارد به روش آرتروسکوپی انجام می‌شود. جراح از طریق برش‌های کوچک، تاندون آسیب‌دیده را بررسی و در صورت نیاز آن را به استخوان بازو متصل می‌کند.
بعد از عمل پارگی تاندون شانه چند هفته باید اسلینگ داشت؟
مدت استفاده از اسلینگ برای همه بیماران یکسان نیست و به نوع و وسعت پارگی، روش ترمیم و نظر جراح بستگی دارد. در بسیاری از موارد، چند هفته محافظت از شانه لازم است.
چه ورزش‌هایی برای پارگی تاندون شانه مناسب نیستند؟
در دوره آسیب فعال، حرکات سنگین و پرتابی، وزنه‌های سنگین، فعالیت‌های مکرر بالای سر و هر تمرینی که درد شانه را به‌طور واضح افزایش دهد، می‌تواند نامناسب باشد. زمان بازگشت به ورزش باید بر اساس روند بهبودی و نظر متخصص تعیین شود.
چرا درد پارگی تاندون شانه شب‌ها بیشتر می‌شود؟
درد شبانه در مشکلات روتاتور کاف شایع است. فشار مستقیم هنگام خوابیدن روی شانه، وضعیت قرارگیری مفصل و حساسیت بافت‌های آسیب‌دیده می‌توانند باعث تشدید درد در شب شوند.
آیا دارویی وجود دارد که تاندون پاره‌شده را ترمیم کند؟
داروهای مسکن و ضدالتهاب می‌توانند به کنترل درد و التهاب کمک کنند، اما پارگی ساختاری تاندون را ترمیم نمی‌کنند. درمان مناسب به نوع پارگی بستگی دارد و ممکن است شامل توانبخشی یا در برخی موارد جراحی باشد.
تزریق کورتون برای پارگی تاندون شانه مناسب است؟
کورتیکواستروئیدها ممکن است در برخی شرایط برای کنترل درد و التهاب مورد استفاده قرار گیرند، اما باید با توجه به وضعیت تاندون و نظر پزشک انجام شوند. تزریق‌های مکرر کورتون می‌توانند روی کیفیت تاندون اثر منفی داشته باشند.
فیزیوتراپی شانه چند جلسه طول می‌کشد؟
تعداد جلسات برای همه افراد یکسان نیست. شدت آسیب، وضعیت عضلات، دامنه حرکتی، سن، سطح فعالیت و میزان همکاری بیمار در انجام تمرینات خانگی همگی بر طول دوره درمان تأثیر دارند. بنابراین بهتر است تعداد جلسات پس از ارزیابی دقیق شانه تعیین شود.
